Free Nature over beheer kuddes: Kalfjes-crèche en 'Kleine Harem'

Beheerder Marc Buchner geeft uitleg over het beheer en het sociale gedrag van de Koniks en Rode Geuzen in de Beuningse uiterwaarden. U kunt het beschreven gedrag herkennen als u gaat wandelen.

De runderen en paarden die in de Beuningse uiterwaarden rondlopen om de begroeiing op een natuurlijke wijze in te tomen, houden er eigen sociale verbanden op na. Wie er weet van heeft, kan de sociale orde in de kuddes die het gebied bevolken gemakkelijk herkennen.

Free Nature-beheerder Marc Buchner doet uit de doeken welke paardengroepjes en welke samenlevingsvormen wandelaars kunnen waarnemen. Daarnaast vertelt hij hoe Free Nature de kuddes beheert.


"Kijk daar staat de zwervende hengst, op gepaste afstand van de groep." Aan het woord is beheerder Marc Buchner. Hij werkt voor Free Nature, de organisatie die in de Beuningse uiterwaarden de kuddes runderen en paarden beheert. Twee keer per week is Buchner in het gebied om de kuddes te observeren.

Hij wijst op een beschadigde plek net boven de buik van de hengst. "Een bijtwond", weet hij. "Komen dieren uit verschillende sociale groepen te dicht bij elkaar dan is het bijten en schoppen geblazen, of er volgt een wilde achtervolging. In volle vaart zijn ze in een paar seconden van het strand bij de dijk. Woeste sprints. Oren in de nek. Spectaculair."

Sociale orde
De paarden staan dus beslist niet willekeurig bijeen. Er zijn regels, er is een duidelijke sociale orde. Buchner beschrijft de drie groepen die momenteel zijn te aan te treffen: 'de kudde', 'de Kleine Harem' en de 'Hengstengroep'. De kudde bestaat uit de oudste hengst met een secondant hengst, het grootste deel van de merries en veulens.

De hengstengroep bestaat uit een aantal mannetjes dat zich een paar jaar geleden uit de grote groep heeft losgemaakt. De Kleine Harem bestaat uit één hengst, twee merries en een veulen. "En dan loopt nu ook nog een hengst alleen rond. Deze heeft de kudde onlangs verlaten en weet nog niet of hij zich nu bij de Kleine Harem of de Hengstengroep zal aansluiten. Het is ook de vraag welke groep hem zal accepteren."



Hoogwater

Bij hoogwater kan de spanning in de sociale orde oplopen, omdat het beschikbaar oppervlak dan kleiner wordt. De dieren komen dan bij elkaar op de hogere gronden, meestal tegen de dijk aan. Als het water ook daar komt te staan worden de dieren geëvacueerd.

Natuur zijn gang laten gaan
Free Nature laat de natuur zoveel mogelijk zijn gang gaan. "Het blijven half wilde dieren, we gaan ze niet betuttelen. Als we zien dat dieren ziek zijn, zien we het eerst even aan. Komt het dierenwelzijn echt in gevaar, dan roepen we er een veearts bij." Bijvoederen gebeurt niet. Alleen als de dieren zo afvallen dat dierenwelzijn in de knel komt, of ziek zijn, komt de veearts erbij. Het is natuurlijk dat ze afvallen in de winter. Kadavers worden opgeruimd. De wet schrijft dat voor.

Verspreiding van zaden
De groepsvorming wordt gevolgd, niet gestuurd. De groepsvorming zorgt vanzelf voor een mooie spreiding van de dieren over het gebied. Omdat de groepen paarden door het gebied zwerven, zorgen ze ook voor verspreiding van zaden, en daarmee van plantensoorten. De zaden worden via de ontlasting ergens gedropt. Ook liften de zaden mee met de dieren die door de begroeiing struinen en regelmatig in het zand woelen.

In het najaar zie je dat de manen van de paarden vol klissen zitten. Dat ziet er wat wild en onverzorgd uit, als een rasta-haarkapsel, maar dat is normaal. De dieren hebben er geen last van, aldus Buchner.

Jaarlijkse vangactie
Samen met Staatsbosbeheer bepalen de beheerders (Free Nature) de wenselijke grootte van de kuddes. Eén keer per jaar brengt Free Nature tijdens een vangactie alle dieren bijeen. Het spreekt voor zich dat de beheerders en vrijwilligers er alles voor doen om dit zo rustig en beheerst mogelijk te laten verlopen.

Een aantal van de ingevangen dieren wordt afgevoerd om de populatie niet te veel te laten uitdijen. Deze dieren worden geslacht. "We kiezen de te verwijderen dieren zo uit dat de sociale orde zoveel mogelijk intact blijft", legt Buchner uit. "Na  de vangactie zal de orde zich weer opnieuw vestigen met de overgebleven dieren."

DNA-onderzoek
"Tijdens de vangactie brengen we verder oormerken aan bij de jonge dieren, vervangen we die waar ze bij de oudere dieren beschadigd zijn en nemen we haarmonsters om het DNA te bepalen. Zo weten we wie de vader en de moeder van de kalfjes zijn." In principe worden de merries in de kuddes door de oudste en sterkste hengst gedekt. Maar niet altijd. Door het DNA te analyseren zijn de natuurbeheerders erachter gekomen dat de natuur inteelt vermijdt. "De aanvoerder van een kudde dekt geen eigen dochters. Dat zien we aan het DNA."



De Rode Geuzen

De runderen (Rode Geuzen) zijn een kruising tussen het Brandrode ras en het Franse ras Saler. Het Brandrode rund is een stukje cultureel erfgoed. Ze danken hun naam aan de diep donkerrode kleur bij de hals en op de kop. Hollandse meesterschilders vereeuwigden deze dieren al op hun schilderijen. Het ras Saler komt uit het Centraal Massief. Buchner omschrijft het als een sober ras. "Het zijn rustige solistische dieren. In de winter kunnen ze goed overleven op een rantsoen van oude grassen, en wilgentakken. De koniks eten meer wilgenschors."  De kruising tussen de twee rassen komt maar op enkele andere plekken in het rivierengebied voor. In de Beuningse uiterwaarden bestaat de kudde uit 19 runderen en 8 kalveren. Eén van de dit jaar geboren kalveren is roodbont. Dat komt niet vaak voor. Het ras Saler is dominant als het om de kleur van de vacht gaat. De runderen vormen één sociale kudde met meerdere grote stieren. De kalfjes blijven bij elkaar. Altijd zijn er een paar koeien in de buurt van de groep kalveren. "Ze houden er dus een soort crèche op na", aldus Buchner.



Vrijwilligers gezocht

Free Nature is nog op zoek naar vrijwilligers die willen meehelpen met observeren of kunnen assisteren bij de vangacties. Komt u regelmatig op de dijk of bij het grindgat Weurt en vindt u het leuk om de dieren te controleren? Ook als u nog geen kennis heeft van de grazers maar bijvoorbeeld wel regelmatig in de buurt bent omdat u bijvoorbeeld u hond er uit laat dan horen wij graag van u. Alleen kijken is al heel zinvol voor ons. U telt de dieren en geeft door als er een dier apart ligt of als er een veulen geboren is. Ook zijn wij geholpen als u een keer langs de afrastering wilt wandelen en die wilt controleren. Een ochtend meehelpen repareren mag natuurlijk ook. Ik zorg dat de koffie klaar staat, het liefst met een beetje zon er bij….. Free Nature Marc Buchner: 06-20447419.

0
 reacties